zandvoortsebunkerploeg

 


sloop watertoren

 foto,s en film  g.o.z

Opgeleverd op 1 juni 1913, opgeblazen op 17 september 1943 ziedaar in enkele woorden het bestaan van de oude watertoren. Het hierbij laten zou echter tekort doen aan een utiliteit bouwwerk dat gedurende zijn slechts dertig jaren durende bestaan het silhouet van Zandvoort bepaald heeft. De toren was ontworpen door de uit Goes afkomstige architect Poelgeest. De kosten van het bouwen van een "gewone" watertoren werden geraamd op €.11344.51 .--, die van een toren met uitzichtmogelijkheden op €.20420.11 ,--. Door de gemeenteraad werd, heel verstandig, voor het laatste gekozen. De aanbesteding vond plaats op 24 september 1912, de bouw werd gegund aan de "Hollandsche Maatschappij tot het maken van werken in beton" gevestigd Groot Hertoginnelaan 250 te 's Gravenhage. Gekozen was voor de plaats gelegen pal voor strandpaal 66 waar de stenen vuurtoren stond, een voldoende hoog gelegen punt en ... eigendom van de gemeente. De bouw verliep, niet gehinderd door een strenge winter, zo voor- spoedig dat de maatschappij besloot op 17 mei 1913 een flinke d gratificatie aan de werknemers uit te reiken. Bij deze werknemers waren vele Zandvoorters, dit als voorwaar- de bij de aanbesteding gesteld. Na de oplevering - de gehele bouw duurde slechts acht maanden!- duren. Iedereen kent de reclame TURMAC die naderhand op de toren aangebracht. werd 17 september 1943, uitgerekend op de 43e verjaardag van de Directeur Gemeentelijke Bedrijven, de heer A. A. Cense, werd de watertoren, als ware het de bekroning van de sloop, door de bezetter opgeblazen. C. Kuyper sr schreef hierover in: "Zandvoort in Bezettingstijd, herinneringen :"Op die fatale dag, vrijdag 17 september bracht ik in de ochtend- uren met de Directeur van de bedrijven, de heer A. A. Cense een kort bezoek aan de toren. Het was een sinister en luguber bezoek en ik zal het mijn leven lang niet rneer vergeten. De heer Cense evenmin. We klommen langs de betonnen trappen omhoog. Overal uit de muren hingen de ladingen springstof en bungelden de lonten naar beneden, hier en daar weer samengevoegd tot een grote bundel. Door de open gaten die eens de vensters waren zagen we Zandvoort beneden ons. We zagen een stil verlaten dorp, waarin geen mens te bekennen was. Een troosteloze aanblik leverde toen ons half verwoeste dorp met een strand dat leeg was en aan de duin- voet slechts bunkers te zien gaf, zover het oog reikte. Bunkers, prikkeldraad en afbraak dat was het trieste beeld dat we van dit toen hoogste punt van Zandvoort te zien kregen en het greep ons dermate aan, dat we beiden bleven zwijgen ook bij de afdaling. En ik vraag mij nu nog af wat er toen moet zijn omgegaan in de heer Cense die tot het laatste moment verbeten heeft gevochten voor het behoud van zijn  toren, voor hem een dierbaar kleinood en niet alleen voor hem maar ook voor alle inwoners van Zandvoort, van toen en van voorheen. Maar wij dachten ook aan de weg- gevoerde joden en , aan de andere geëvacueerden en aan de totale chaos die Zandvoort dreigde te worden. Veel, zeer veel heeft de heer Cense voor het behoud van de water- en uitzichttoren geriskeerd. DE REUS GEVELD. Om 10 uur in de morgen van vrijdag 17 september 1943 kregen alle inwoners aanzegging dat ze om kwart voor tweeën alle ramen en deuren in hun huizen moesten openzet- ten. Omstreeks half twee verzamelden zich een klein aantal mensen op het Gasthuisplein. Bakkerij van der Werff en Ons Huis waren toen de dichtst bij zee gelegen gebouwen geworden. De belangstelling was niet groot, de meeste inwoners durfden blijkbaar hun huis niet uit.(mijn vrouw ook niet) Hoogstens 200 personen waren er aanwezig, waaronder vele geboren en getogen Zandvoorters. ONVERGETELIJK. Die laatste minuten voor de explosie zal ik evenmin ooit vergeten. Er hing iets ondefinieerbaars, iets gruwelijks in de lucht. Iets onvoorstelbaars. Want daar vlak voor ons stond die toren, die kolos, dat beeld van Zandvoort, dat er binnen enkele ogenblikken niet meer zou zijn. We keken aanhoudend op onze horloges zowel de heer Cense als ik - we stonden naast elkaar - onze zenuwen waren tot het uiterste gespannen. Het was er angstig stil daar op dat Gasthuisplein op die snikhete middag van Vrijdag 17 september 1943. Toen ... om precies twee uur klonk er onder aan de voet van de toren een gedempte explosie. We waren in Zandvoort met het knallen van mijnen e.d. wel wat gewend en dus klonk ons deze ontlading van samengeperst geweld betrekkelijk mild in de oren. Het werd geen daverende knal vermoedelijk omdat de samengebundelde kracht van de explosie vrij diep onder de grond was aangebracht. Er sneuvelde in het dorp dan ook geen ruit en geen deur werd uit zijn voegen gerukt. STOFWOLK. Direct na de explosie verscheen er onder aan de voet van de toren een enorme stofwolk die snel groter werd. Geen steenbrokken vielen om ons heen, geen zand of puin hoewel we er toch vrijwel bovenop stonden. De stofwolk bleef als een grijze sluier rondom de toren hangen. Toen zagen we het majestueuze bouwwerk nog even blijven staan waarna het als door een reuze hand leek te worden opgetild. recht omhoog ging de kolos om vervolgens heel, langzaam over te hellen naar de noordzijde, maar de toren bleef heel, ook in deze majestueuze val die zich langzaam voltrok maar de zware dreun die het bouwwerk gaf toen het, nog steeds in zijn geheel, op de grond viel betekende tevens het dieptepunt van een sloop- periode die Zandvoort van een steeds in betekenis toenemende badplaats terugbracht naar een stil vergeten dorp, vergeten door elkeen die er niets te maken had. Met het opblazen van de toren had de bezetter een zinloze daad van vandalisme aan Zandvoort bedreven." ' Het heeft daarna nog vele maanden gekost de toren verder te slopen. De op 20 mei 1952 door de Commissaris der Koningin in de provincie Noord-Holland, Dr. J. E. Baron de Vos van Steenwijk, officieel in gebruik- gestelde nieuwe watertoren heeft nooit die plek in de harten van de Zand- ' voorters kunnen veroveren die de oude watertoren bezat. ' De fotoserie van de bouw, gemaakt door wie anders dan de heer Bakels sr, werd door bemiddeling van de heer L. Driehuizen welwillend ter reproduktie afgestaan door de heer Van den Berg, kleinzoon van F. van deursen welke vierde van rechts staat op de derde foto. De foto van de vallende toren, is één uit de welhaast beroemde serie opnamen gemaakt door Ton Bakels.bron g.o.z