Kostverlorenpark


In mei 1940 verstoort de bezetting door Hitler-Duitsland op wrede wijze de idyllische rust van het 'Wandelpark Kostverloren' De volières met kleurige tropische vogels, de kinderspeeltuin, de rozenperken, kortom alles wat het Park van voor de oorlog maakte tot een oord waar het prettig toeven was, moet wijken onder de druk van de bezetter. Wat er voor in de plaats komt is minder idyllisch: Het eens zo romantische Park wordt omgevormd tot een vesting, bemand met 150 soldaten. in vreemde krijgsdienst  ( Georgiërs en de  “Freies Indiën )
in het centrale dal van het park laat de bezetter 38 'woonschuilplaatsen' (F.A. bunkers ) en op hooggelegen duintoppen komen 8 mitrailleur stellingen ( tobruks ) te staan. Verder verschijnen er twee toiletgebouwen, een keuken en een ontsmettingsgebouw.TOTAAL 54 WERKEN  .Een aantal werken zijn gesloopt vanwege de bouw van de villa,s en 2 bunkers zijn opgeblazen deze zijn nog te zien in het landschap. Aangezien de soldaten gebruik maken van paarden, bouwt men aan de zuidrand van het Park een stal voor deze dieren.
Het ligt voor de hand dat het Wandelpark door al deze maatregelen totaal wordt geruïneerd. De natuur krijgt als gevolg van de bunkerbouw een enorme. klap. Talrijke bosages en struwelen verdwijnen.het word een zeer kale landschap zonder bomen en bosjes.  Als de Zandvoorters na de Bevrijding in hun dorp, waaruit zij in '42 waren gedeporteerd, weer terugkeren treffen ze een volkomen vernield Park aan. In de perioden van herstel en opbouw, die na mei '45 ook in Zandvoort aanbreekt, worden vele Duitse verdedigingswerken opgeblazen of onder zand bedolven. Dat het niet zo is afgelopen met de bunkers in het Kostverlorenpark is te danken aan het initiatief van enkele enthousiaste Amsterdammers . Zij vormen een 'Commissie van Beheer', die het . mogelijk moet maken de voormalige woonschuilplaatsen te gebruiken als zomerverblijf. Jonkheer P.N. Quarles van Ufford, de toenmalige terreineigenaar, steunt dit initiatief van harte. In 1946 begint men met de verbouwing van de bunkers die in de camouflage kleuren groen en grijs geschilderd waren tot zomerhuisje. Scherfmuren, die de ingang van de bunker in oorlogstijd moesten beschermen tegen eventuele bom- en granaatscherven, worden afgebroken. Met veel moeite hakt men extra ramen uit het harde beton. Al spoedig staan de frisse witgeschilderde huisjes te schitteren in de zon. De toewijzing van de zomerverblijven geschiedt vooral op medische indicatie: De bleekste neusjes krijgen voorrang. De mensen wonen van mei tot september constant in hun huisje.Afval werd meestal in vuilniszakken in een duinpan begraven soms steekt een stukje vuilnis zak uit een vestoven gat weer tevoorschijn, De kinderen gaan in deze periode in Zandvoort naar school en vader pendelt elke dag naar zijn werk in Amsterdam. Dit is tot halverwege de jaren zeventig zo gegaan.
Het Kostverlorenpark wordt kort na de bevrijding weer opengesteld voor wandelaars die, net zoals voor de oorlog, een dagkaartje kunnen kopen. De dieren komen terug in gerepareerde kooien en na een opknapbeurt kunnen de kinderen weer naar hartelust schommelen en wippen. In de bunkerstal komen de paarden van de politie te staan. De kontakten tussen het 'bunkerdorp' en de Zandvoortse burgerij en overheid zijn prima. Burgemeester Fenema zegt bij het tweede lustrum op 2 juli 1955:'Een andere bestemming lap ik aan mijn laars ... Dit bunkerdorp veranderen? Niet dan over mijn lijk!' Ook jonkheer Quarles van Ufford staat erg positief ·tegenover het 'Zomerverblijf Kostverloren', zoals de officiële naam luidt. Een Ulo-school (de tegenwoordige Gertebach ) die oorspronkellijk geprojekteerd stond in het Kostverlorenpark, wordt op zijn initiatief op een andere plaats gerealiseerd. Zo blijft het Park(althans voorlopig) ongeschonden .
In de zestiger jaren verdwijnen de meeste attrakties uit het Park. Alleen de bewoners gebruiken het terrein dan nog. Er komt een periode van grote rust. Gedurende deze jaren weet de natuur zich goed te ontwikkelen. De beschadigingen uit de oorlogstijd herstellen zich. Kale plekken groeien  dicht en bomen en struiken schieten hoog op. Vele zeldzame planten en vogels vestigen zich in het gebied. Dat de natuur zich op deze manier kan ontwikkelen is zeker ook te danken aan de grote zorg waarmee de bewoners met het terrein omspringen. Aangezien zij vrijwel allen gedurende vele jaren achtereen in het Park vertoeven, ontstaat er een grote verbondenheid met de omringende natuur. De Parkbewoners zijn erg zuinig op het kwetsbare groen. en beschermen de planten en dieren. De vakantiehuisjes zelf liggen al gauw volkomen ingebed in het landschap. Ze vormen esthetisch gezien géén storend element en Zijn al spoedig om groeid door een weelderige vegetatie.
Al met al kan met sinds de eerste naoorlogse jaren spreken van een harmonieus samengaan van verblijfsrecreatie(de bunkerhuisjes) en natuurbehoud. Dit is een erg uitzonderlijke situatie, die maar op zeer weinig plaatsen in Nederland voorkomt. Over het algemeen zijn verblijfsrecreatie en natuurbehoud niet of zeer moeilijk te kombineren.
Zandvoort heeft met het Kostverlorenpark een curieus en waardevol gebied binnen haar grenzen, waar zij zuinig mee dient om te springen!
Heden ten dage zijn de bunkers te koop en is het park verboden gebied voor de bezoekers
artikel uit 1947
In Augustus 1942 werd  ENGEL  Bol met zijn gezin uit zijn woning gezet omdat de Duitsers in het wandelpark een verdedigingslinie wilden aanleggen. Veel natuurschoon is in de loop der jaren blijvend vernield, terwijl de 38 bunkers in het begin een grote sta-in-de-weg bleken te zijn. De bunkers zijn voor het eerst in 1946 aan particulieren verhuurd, doch men zal zich nog wel herinneren, dat er zich nog al eens gebeurtenissen voordeden, die niet door de beugel konden, vooral met jongelui. In 1947 is dit niet meer mogelijk geweest, ten eerste door de voorzorgsmaatregelen van het gemeentebestuur, maar vooral door het bestuur van de bunkers. In elke bunker mogen niet meer dan zeven personen de nacht doorbrengen en aan deze regel wordt streng de hand gehouden.  de 35 families is een bestuur gekozen, dat op regelmatige tijden alle bunkers controleert en o wee. indien er iets niet klopt. De bunkers hebben bijna alle de beschikking over leidingwater of pompen, en in 1948 zal worden getracht elke bunker ook van electrisch licht te voorzien, hoewel hiermede grote kosten gepaard gaan. Elke bunker heeft een oppervlakte van 16 m= (4 x 4 meter), doch beschikt maar over één vertrek. De families zijn echter uitstekend over de accomodatie te spreken en aan alle aanvragen kan bij lange na niet voldaan worden.
brv kaart nationale archief

 

 1946

BUNKERS TE HUUR IN ZANDVOORT? In het Kostverlorenpark. thans weer oor het publiek opengesteld, bevinden ongeveer  38 bunkers. De eigenaar van dit park zag hierin een prachtig object om zaken te doen. Gebrek aan woonruimte en de grote trek naar zee en duinen deden  hem besluiten deze bunkers beschikbaar te stellen voor hen, die in de zomermaanden aan zee willen vertoeven en hij  ging over tot het verhuren voor ƒ 25 per seizoen. De mensen moesten dan zelf zorgen, dat deze verblijven bewoonbaar werden, een behoorlijke ingang maken, amen en deuren inbrengen, enz. De eigenaar ontving zijn ƒ 25,- en keek verder laar de zaak niet om. Klanten genoeg, lat kunt u nagaan, en zo deed onze politie op een vroege Zondagmorgen een inval in het Kostverlorenpark en trof daar en 10-tal bewoonde bunkers aan. In een ervan huisde" een meisje van 15 jaar, als leidster  over 15 kinderen, die allen in één kamer sliepen in een ruimte van nog een. 3 bij 4" meter. In een andere bunker werden  een 18-jarige ongehuwde vrouw met een gescheiden man aangetroffen, ten 'beschikt er gezamenlijk over één wc  over één pomp, op meer dan 100 m afstand, waterleiding is er niet, de bunkers zijn nimmer ontluisd, we gaan kamperen wie gaat er mee. De politie gaat ingrijpen, het wordt hoog tijd. Woekerplaatsen van, ontucht, gevaar voor de volksgezondheid, schuilplaatsen voor ongure elementen, voor staatsgevaarlijke individuen, want toezicht  ontbreekt hier geheel, hebben we in ons dorp niet nodig. En er blijken nogaltijd  wel personen  te zijn, dat hun „bedrijf  hun winst kan opleveren. Hulde aan ons wakkere politie-korps oor dit tijdig ingrijpen. Zij zal zeker ook  een oogje in het zeil houden zolang oor B en W. nog niet het besluit is genomen 'de gehele zaak te ontruimen, welk besluit — naar we van zeer bevoegde zijedr  vernemen — wel spoedig bekend zal worden, waarmede dan die uitwas van vrijheid en ontspanning weer zal  zal zijn. 

 


REACKTIE VAN DE VERHUURDER 1946

BUNKERS TE HUUR IN ZANDVOORT? Daar de goeden het altijd met de kwaden moeten ontgelden, ligt het voor de hand. dat die goeden in verzet komen. Zo ook tegen ons berichtje onder bovenstaand hoofd in het vorige nummer. Omdat inzender D.K. zich niet vrij heeft kunnen houden van volkomen ongemotiveerde insinuaties, willen we zijn artikel niet geheel opnemen. De zakelijke opmerkingen vermelden we echter gaarne. Namens alle bunkerbouwers deelt de heer D.K. dan mede, dat er niet één maar twee waterpompen zijn en bovendien de waterleiding bij den opzichter, terwijl er nog vóór Pinksteren een derde pomp zou worden geslagen. Voorts is er wel één W.C. maar men is bezig aan de bouw van vier W.C.'s die waarschijnlijk ook nog voor Pinksteren klaar zullen zijn. De kosten van dit alles worden bestreden uit de huurgelden (zijnde slechts ƒ 25,— per seizoen). De bunkers zijn nimmer ontluisd, maar dat is volgens inzender met stenen bunkers ook niet nodig. Wat het toezicht betreft, de heer Bol houdt van 's morgens vroeg tot 's avonds laat een oogje in 't zeil. Tot zover het zakelijke gedeelte uit het artikel van inzender D.K. We willen opmerken, dat dit toezicht van den heer Bol alleen niet voldoende is gebleken. En dat is geen wonder bij een complex als dit, dat nog bovendien van drie kanten vrij betreden kan worden door ieder, die dat wenst. Wij vinden het jammer voor de goede kampeerders, dat wij dit bunkerterrein niet geschikt kunnen vinden als kampeerplaats en dat we moeten betwijfelen of het wel geschikt gemaakt kan worden. B. en W. zijn ten deze dan gelukkig ook diligent.

bunkerkaart van park

ANNO 1950

klik op foto voor vergroting

ANNO 2017

MANSCHAPPENVERBLIJF

TOBRUK

TOBRUK

WC BUNKER ANNO 1980

WC BUNKER 2017

WATERPUT

WC BUNKER

KLIK HIER OM TERUG TE GAAN NAAR HOOFDMENU