Bovenstaande foto met oranje band om is de DHR C.KUIPER verslaggever van het Zandvoorts courant andere heren onbekend.
foto met kanon is voor het station zandvoort
foto,s noordhollands archief
De bezetting van Zandvoort – 1940-1945
Toen in mei 1940 de Tweede Wereldoorlog Nederland bereikte, veranderde ook Zandvoort in korte tijd van een levendige badplaats in een zwaar bewaakte vesting. Wat begon met een schijnbaar milde bezetting, groeide uit tot een ingrijpende periode van evacuaties, sloop en militaire versterkingen. Dit is het verhaal van Zandvoort in oorlogstijd.
Duitse inval en bezetting
Op 10 mei 1940 valt nazi-Duitsland Nederland binnen. Slechts enkele dagen later rijden Duitse troepen, gezeten op gevechtswagens, Zandvoort binnen. De Wehrmacht vestigt haar hoofdkwartier in het statige clubgebouw van de Kennemer Golf- en Countryclub. Op en rond de golfbanen worden voor de soldaten ongeveer 130 bunkers gebouwd.
Een schijnbaar rustig eerste oorlogsjaar
Het eerste oorlogsjaar verloopt voor Zandvoort nog relatief rustig. Mede dankzij het mooie zomerweer blijft er enige handel en bedrijvigheid bestaan. In eerste instantie nemen de Duitse bezetters een vrij vriendelijke houding aan.
Veranderende omstandigheden
Wanneer de oorlog aan het oostfront vastloopt, besluit de Duitse legerleiding de westkust extra te beveiligen tegen een mogelijke geallieerde invasie. In mei 1942 wordt het Zandvoortse strand tot verboden gebied verklaard. Kort daarna volgt een evacuatiebevel voor het grootste deel van de bevolking.
strand nu voor iedereen verboden
Deportaties en sloop van gebouwen
Al in maart 1942 is de Joodse gemeenschap gedeporteerd. Vervolgens verdwijnen alle gebouwen aan de kust, evenals een deel van de bebouwing langs de Zandvoortselaan. In totaal worden zo’n 700 woningen en hotels gesloopt.
De bouw van de Atlantikwall in Zandvoort
Na de ontruiming begint de bouw van een grootschalig verdedigingsstelsel, onderdeel van de Duitse Atlantikwall. Rond Zandvoort, vooral langs het zeefront, verrijzen honderden bunkers, verdeeld over meerdere steunpunten.
Op het strand worden duizenden houten palen geplaatst, vaak voorzien van mijnen. In de duinen én zelfs in de bebouwde kom worden mijnenvelden aangelegd. Tankmuren, bunkers en tientallen kilometers prikkeldraad maken de vestingwerken compleet.
KABELWACHT
Waken onder dwang: De Zandvoortse Kabelwacht
De instelling van de kabelwacht in Zandvoort was een directe vergeldingsmaatregel van de Duitse bezetter. Wat begon als een vorm van collectieve straf na sabotagedaden, moest tevens dienen als afschrikmiddel om verdere vernielingen te voorkomen. De aanleiding was de vernieling van een lichtkabel op het militaire oefenterrein, een daad die door de Wehrmacht als zware sabotage werd aangemerkt. De prijs voor deze verzetsdaad werd direct bij de burgerbevolking neergelegd.
De eerste periode: Een ijskoude start
De burgemeester kreeg de opdracht kabelwachters aan te wijzen op basis van een lijst die was opgesteld door de plaatselijke NSB. In eerste instantie werden 72 Zandvoorters opgeroepen. Hun dienst begon op 10 december 1941 en zou duren tot 1 januari 1942. Gedurende deze drie weken moesten zij om de drie nachten een wachtdienst van vier uur volbrengen.
De winter van '41-'42 was genadeloos. De mannen moesten in de snijdende kou en diepe sneeuw de wacht houden bij de vitale verbindingen van de bezetter. Voor de heer L. Blauwboer, wonende aan de Haltestraat, werd de fysieke belasting fataal. Hij overleed op 31 december 1941, vermoedelijk als direct gevolg van de barre weersomstandigheden tijdens zijn dienst.
Escalatie en de tweede wachtperiode
De rust keerde niet terug. Volgens verklaringen van de Duitsers werden in de nacht van 5 op 6 januari 1942 opnieuw kabels van de Wehrmacht doorgeknipt, ditmaal midden in het dorp. De reactie van de bezetter was onverbiddelijk: van 9 januari tot 6 februari werd een tweede, veel uitgebreidere wachtdienst ingesteld.
Op ruim twintig strategische punten in het dorp moesten burgers de kabels bewaken. Vanwege de extreme kou en aanhoudende sneeuwstormen werden de shifts verkort naar twee uur aaneengesloten, maar de frequentie werd verhoogd: iedere kabelwachter moest nu om de andere nacht aantreden.
In deze periode eiste de kabelwacht een tweede slachtoffer. Op 28 januari 1942 overleed de heer Piet Oud uit de Kanaalstraat nadat hij tijdens zijn nachtdienst ernstig ziek was geworden. Piet Oud was een gerespecteerd lid van de Zandvoortse Redding Brigade (ZRB). Als eerbetoon besloot het bestuur van de brigade na de oorlog de noordelijke reddingspost naar hem te vernoemen. (De zuidelijke post werd vernoemd naar Ernst Brokmeier, een ander lid dat de oorlog niet overleefde).
Discipline en controle
De logistiek rondom de kabelwacht was strikt militair georganiseerd. Een half uur voor aanvang van de dienst moesten de mannen zich melden bij het politiebureau in de Haltestraat (op de locatie waar tegenwoordig de zij-ingang van het gemeentehuis is). Vaak verzamelden de groepen zich eerst op het Gasthuisplein om gezamenlijk naar het bureau te marcheren. Daar lag de lijst klaar met de toegewezen posten.
De officiële oproep liet aan duidelijkheid niets te wensen over:
“Ik maak er U op attent, dat U er persoonlijk verantwoordelijk voor wordt gesteld, dat aldaar gedurende Uw wachtdienst geen onbevoegden tot de duinen ten noorden van de Zeeweg worden toegelaten. U behoort voorzien te zijn van Uw persoonsbewijs. Controle zal, behalve door de gemeentepolitie, plaatsvinden door de Marechaussee, de Duitse Sicherheitspolizei, de Duitse Ordnungspolizei en de Duitse Wehrmacht.”
